De rol van hormonen bij paragangliomen en feochromocytomen
Sommige paragangliomen en feochromocytomen produceren hormonen zoals adrenaline en noradrenaline. Lees op deze pagina wat hormonen zijn, hoe hormonen een rol kunnen spelen en wat dit voor u kan betekenen in bijvoorbeeld klachten, onderzoek en behandeling.
Wat hebben hormonen te maken met een paraganglioom of feochromocytoom?
Paragangliomen en feochromocytomen ontstaan uit cellen die van nature betrokken zijn bij de reactie van ons lichaam op stress. Sommige van deze tumoren kunnen hormonen maken, vooral hormonen die we catecholaminen noemen.
De bekendste catecholaminen zijn adrenaline (epinefrine), noradrenaline (norepinefrine) en dopamine.
Als een tumor deze hormonen maakt en afgeeft aan het bloed, kunnen klachten ontstaan. Soms maakt een tumor maar weinig hormonen en zijn er nauwelijks klachten. En sommige paragangliomen, met name in het hoofdhalsgebied, maken helemaal geen hormonen.

Wat zijn hormonen?
Hormonen zijn boodschapperstoffen in ons lichaam. Ze worden door bepaalde cellen of organen gemaakt en via het bloed naar andere delen van het lichaam vervoerd om daar een opdracht of signaal af te geven.
Daar geven ze signalen af. Hormonen helpen bijvoorbeeld bij:
- het regelen van de bloeddruk;
- de hartslag;
- de stofwisseling;
- de spijsvertering;
- groei en ontwikkeling;
- de reactie van het lichaam op stress.
Adrenaline en noradrenaline
Bij paragangliomen en feochromocytomen zijn vooral adrenaline en noradrenaline belangrijk. Deze hormonen worden normaal gesproken gemaakt wanneer ons lichaam snel moet reageren, bijvoorbeeld bij schrik, inspanning of stress. Ze zorgen er onder andere voor dat:
- het hart sneller en krachtiger gaat kloppen;
- de bloeddruk stijgt;
- de bloedvaten zich aanpassen;
- er meer energie beschikbaar komt;
- u alerter wordt.
Dit is een normale en nuttige reactie. Het lichaam maakt deze hormonen normaal gesproken tijdelijk aan. Een tumor die deze hormonen produceert, kan ze echter op ongepaste momenten of in grotere hoeveelheden afgeven. Daardoor kunnen klachten ontstaan.
Welke klachten kunnen ontstaan?
De klachten verschillen sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben duidelijke aanvallen, terwijl anderen weinig of geen klachten hebben.
Klachten die kunnen voorkomen zijn bijvoorbeeld:
- hoge bloeddruk;
- hartkloppingen;
- hoofdpijn;
- veel zweten;
- een gejaagd of angstig gevoel;
- trillen;
- bleek zien;
- duizeligheid;
- een gevoel van warmte of juist koude;
- onrust;
- vermoeidheid.
Sommige klachten komen in aanvallen. Zo’n aanval kan plotseling beginnen en na enkele minuten of langer weer verdwijnen. Maar klachten kunnen ook voortdurend aanwezig zijn. Belangrijk: deze klachten zijn niet specifiek voor een paraganglioom of feochromocytoom. Ze kunnen ook veel andere oorzaken hebben.
Maakt iedere tumor hormonen?
Niet ieder paraganglioom of feochromocytoom maakt hormonen.
Bij een tumor die geen of nauwelijks hormonen produceert, kunnen klachten die door hormonen worden veroorzaakt ontbreken. De tumor kan dan bijvoorbeeld worden ontdekt door klachten van de tumor zelf of doordat er onderzoek wordt gedaan om een andere reden.
Ook kan een tumor wel hormonen produceren zonder dat iemand duidelijke klachten heeft. Daarom kan het belangrijk zijn om de hoeveelheid hormonen of hun afbraakproducten in het lichaam te onderzoeken.
Hoe wordt onderzocht of een tumor hormonen maakt?
Er kan bloed- of urineonderzoek worden gedaan.
Daarbij wordt meestal gekeken naar metanefrinen. Dit zijn afbraakproducten van adrenaline en noradrenaline. Ze kunnen helpen om vast te stellen of een tumor deze hormonen produceert. Bij bloedonderzoek wordt meestal ook het methoxytyramine, een afbraakproduct van dopamine, gemeten.
Soms worden ook andere stoffen onderzocht, afhankelijk van de situatie.
De uitslagen moeten altijd worden beoordeeld in combinatie met uw klachten, medicijnen, andere aandoeningen en de bevindingen bij beeldvormend onderzoek.
Waarom is het belangrijk om te weten of een tumor hormonen maakt?
Het is belangrijk om te weten of een tumor hormonen produceert, omdat dit gevolgen kan hebben voor de behandeling en voorbereiding op een operatie.
Als er veel (nor)adrenaline wordt geproduceerd, kan een operatie of een andere ingreep leiden tot sterke schommelingen in de bloeddruk en hartslag.
Daarom worden patiënten met een hormoonproducerende tumor rondom een operatie vaak zorgvuldig voorbereid. Er kunnen medicijnen worden gegeven die de werking van de hormonen blokkeren. Ook wordt de bloeddruk en hartslag goed gecontroleerd. Een goede voorbereiding maakt een operatie veiliger.
Wat is het verschil tussen een feochromocytoom en een paraganglioom?
Een feochromocytoom ontstaat in de bijnier. Een paraganglioom ontstaat buiten de bijnier, langs zenuwen en bloedvaten.
Beide tumoren kunnen catecholaminen produceren, maar dat gebeurt niet bij iedere tumor.
Paragangliomen in de hoofd-halsregio maken meestal geen grote hoeveelheden catecholaminen. Behalve dan dopamine, maar dit heeft meestal geen consequenties. Paragangliomen in andere delen van het lichaam produceren juist meestal wel (nor)adrenaline.
Daarom wordt bij de beoordeling van een paraganglioom onder andere gekeken naar de plaats van de tumor en naar de hoeveelheid hormonen die de tumor eventueel produceert.
Wat is de rol van de bijnieren?
De bijnieren zijn kleine organen die boven op de nieren liggen. Ze maken verschillende hormonen: het bijniermerg maakt onder andere adrenaline en noradrenaline en het bijnierschors maakt andere hormonen, zoals cortisol en aldosteron.
Een feochromocytoom ontstaat uit bepaalde cellen van het bijniermerg. Een paraganglioom ontstaat buiten de bijnier uit vergelijkbare cellen in zenuwweefsel.
Meer informatie over de bijnieren en feochromocytomen, leest u hier.
Wat gebeurt er als de tumor veel adrenaline of noradrenaline maakt?
Als een tumor veel catecholaminen produceert, kan het lichaam voortdurend of in aanvallen worden blootgesteld aan deze hormonen.
Dit kan bijvoorbeeld leiden tot:
Adrenaline
- hartkloppingen;
- trillen;
- zweten;
- een opgejaagd gevoel;
- angst of onrust;
- schommelingen in de bloeddruk.
Noradrenaline
- vooral een verhoogde bloeddruk;
- soms hoofdpijn;
- hartkloppingen;
- zweten.
De klachten kunnen per persoon sterk verschillen. Sommige mensen hebben opvallend weinig klachten, terwijl anderen veel last hebben van aanvallen.
Kan een hormoonproducerende tumor ook andere klachten geven?
Dat is mogelijk. Langdurig verhoogde hoeveelheden catecholaminen kunnen verschillende effecten hebben op het lichaam.
Een (te) hoge bloeddruk kan bijvoorbeeld lange tijd aanwezig zijn zonder dat iemand daar veel van merkt, maar kan wel voor klachten zorgen. Daarom is het belangrijk om de bloeddruk goed te controleren. Ook kunnen mensen zich langdurig vermoeid, gespannen of onrustig voelen. Verder kunnen catecholaminen leiden tot verhoogde glucosewaarden of zelfs diabetes.
Soms is het moeilijk om te bepalen welke klachten door de tumor worden veroorzaakt en welke andere oorzaken hebben.
Hormonen en medicijnen
Als uw tumor hormonen produceert, kunnen bepaalde medicijnen nodig zijn om de effecten daarvan tegen te gaan.
Bekende medicijnen zijn alfa- en bèta-blokkers.
Het belangrijkste verschil tussen alfa-blokkers en bèta-blokkers is het type receptor (“ontvanger”) waarop ze werken en hoe ze het lichaam beïnvloeden:
- Alfa-blokkers: Blokkeren de alfa “ontvangers”. Hierdoor ontspannen en verwijden de bloedvaten, waardoor het bloed makkelijker kan stromen.
- Bèta-blokkers: Blokkeren de bèta “ontvangers” (die reageren op stresshormonen zoals adrenaline). Hierdoor gaat de hartslag omlaag, pompt het hart minder hard en daalt de bloeddruk.
Bij de voorbereiding op een operatie wordt bijvoorbeeld vaak gestart met een alfa-blokker. Dit medicijn zorgt ervoor dat noradrenaline en adrenaline minder sterk kunnen werken op bepaalde bloedvaten. Soms zijn daarnaast andere medicijnen nodig, bijvoorbeeld om de hartslag onder controle te houden.
Welke medicijnen u nodig heeft, hangt af van uw persoonlijke situatie.
Begin of stop nooit zelf met medicijnen. Bespreek veranderingen altijd met uw behandelend arts.
Waarom mag een bèta-blokker niet zomaar als eerste worden gegeven?
Dit is een belangrijk aandachtspunt bij hormoonproducerende feochromocytomen en paragangliomen. Een bèta-blokker remt onder andere de werking van adrenaline en noradrenaline op het hart. Als een bèta-blokker wordt gestart voordat de bloedvaten voldoende met een alfa-blokker zijn beschermd, kan de bloeddruk juist sterk stijgen. Daarom wordt bij een hormoonproducerende tumor meestal eerst de werking op de bloedvaten geblokkeerd. Pas daarna kan, als dat nodig is, een bèta-blokker worden toegevoegd. Dit gebeurt uiteraard onder begeleiding van een arts.
Moet ik zelf op hormonen letten?
Meestal niet. Het is vooral belangrijk dat uw behandelend team weet of uw tumor hormonen produceert.
Heeft u bijvoorbeeld nieuwe of toenemende klachten zoals hartkloppingen, aanvallen van hoge bloeddruk, hevige hoofdpijn of opvallend veel zweten? Bespreek dit dan met uw arts. Als u medicijnen gebruikt voor uw bloeddruk of andere klachten, verander deze dan niet zelf.
Laatste herziening 10-2026




