Borst- en buikparagangliomen

Zeldzame tumoren in de borst- en buikholte, buiten de bijnier

Borst- en buikparagangliomen

Zeldzame tumoren in de borst- en buikholte, buiten de bijnier


Zoals eerder besproken, kunnen paragangliomen op verschillende plaatsen in het lichaam ontstaan. De paragangliomen in de borst- en buikholte ontstaan meestal uit het sympathische zenuwstelsel. Dit deel van het zenuwstelsel helpt het lichaam onder andere om te reageren op inspanning, spanning en stress; je kunt het zien als het gaspedaal van je lichaam.

De paragangliomen in de borst of buik kunnen vooral noradrenaline maken. De tumor maakt deze hormonen ‘extra’ aan en hierdoor kunnen klachten ontstaan zoals hoge bloeddruk, hartkloppingen, hoofdpijn en veel zweten. Dat wil zeker niet zeggen dat iedereen deze klachten krijgt: een paraganglioom kan ook weinig of geen hormonen maken en daardoor lange tijd geen klachten geven.

Een paraganglioom kan op verschillende plaatsen in de borst of buik voorkomen. De precieze plaats van de tumor heeft invloed op de klachten, de onderzoeken en de mogelijke behandeling.

Goed om te weten: borst- en buikparagangliomen zijn zeldzaam. Omdat ze op verschillende plaatsen kunnen voorkomen en niet altijd klachten geven, kan het soms lastig zijn om de diagnose te stellen.

Daar het bij paragangliomen om gespecialiseerde zorg gaat, zijn er in Nederland verschillende expertisecentra waar u terecht kunt voor goed onderzoek, de juiste diagnostiek en passende behandeling. In deze centra is een multidisciplinair team aanwezig is met ervaring met feochromocytomen en paragangliomen. Hierover leest u hier meer.

Paraganglioom in de borst of in de buik

Wat is een borstparaganglioom?


Een borstparaganglioom is een paraganglioom dat zich in de borstkas bevindt.

Paragangliomen kunnen ontstaan langs de zenuwen en bloedvaten van het sympathische zenuwstelsel.

Veel borstparagangliomen bevinden zich in het mediastinum. Dat is het gebied tussen de longen waarin onder andere het hart, grote bloedvaten, de luchtpijp en de slokdarm liggen.

De tumor kan ook langs de sympathische zenuwketen aan de achterkant van de borstkas langs de wervelkolom ontstaan.

Borstparagangliomen zijn zeer zeldzaam. De klachten, behandeling en risico’s hangen sterk af van de precieze plaats en grootte van de tumor.

Klachten


Een borstparaganglioom kan lange tijd geen klachten veroorzaken. Vaak komen ze aan het licht door gerichte screening bij een bekende erfelijke aandoening obv bloedonderzoek of scans. Sommige tumoren worden echter bij toeval ontdekt tijdens een CT-scan of andere beeldvorming om een andere reden. Bij mediastinale paragangliomen is een toevallige ontdekking relatief vaak beschreven.

Als er wel klachten zijn, kunnen deze ontstaan doordat de tumor op omliggende structuren drukt.

Mogelijke klachten zijn:

  • pijn of een drukkend gevoel op de borst;
  • kortademigheid;
  • hoesten;
  • heesheid;
  • moeite met slikken;
  • hartkloppingen;
  • vermoeidheid;
  • soms klachten door druk op zenuwen of bloedvaten.

Een deel van de klachten ontstaat niet door de plaats van de tumor, maar door hormoonproductie. Dan kunnen bijvoorbeeld optreden:

  • hoge bloeddruk;
  • aanvallen van hoge bloeddruk;
  • hartkloppingen;
  • hoofdpijn;
  • veel zweten;
  • trillen;
  • een gejaagd gevoel.

De klachten kunnen in aanvallen komen en daarna weer verdwijnen.

Hormoonproductie


Borstparagangliomen behoren meestal tot de sympathische paragangliomen. Ze produceren daardoor relatief vaak catecholaminen, vooral noradrenaline en dopamine.

De belangrijkste catecholaminen zijn:

  • adrenaline;
  • noradrenaline;
  • dopamine.

Deze hormonen worden in het lichaam afgebroken tot onder andere metanefrine, normetanefrine en methoxytyramine. Als een tumor veel catecholaminen maakt, kunnen klachten ontstaan zoals hoge bloeddruk, hartkloppingen, hoofdpijn en zweten. Niet iedere borsttumor maakt hormonen. Ook een hormonaal inactieve tumor kan wel degelijk klachten geven door de plaats en grootte van de tumor. Omdat hormoonproductie belangrijk is voor de veiligheid van een eventuele operatie, wordt hier bij het onderzoek altijd aandacht aan besteed.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Hormonen‘.

Diagnose


Bij een vermoeden van een borstparaganglioom zijn verschillende onderzoeken nodig.

Bloed- en urineonderzoek

Eerst wordt meestal onderzocht of de tumor hormonen produceert. Daarvoor kunnen in bloed of urine onder andere worden gemeten:

  • metanefrinen;
  • normetanefrine;
  • methoxytyramine (alleen in bloed betrouwbaar te meten, niet in urine).

Een verhoogde uitslag kan wijzen op een hormoonproducerend paraganglioom. De uitslag moet altijd worden beoordeeld in combinatie met de klachten, medicijnen en omstandigheden rond het onderzoek.

Beeldvorming

Met beeldvorming wordt gekeken waar de tumor precies zit en hoe groot deze is. Vaak wordt hiervoor gebruik gemaakt van:

  • CT-scan;
  • MRI;
  • PET-scan;
  • of een combinatie hiervan.

Voor onderzoek van de borstkas is CT vaak een geschikt eerste beeldvormend onderzoek vanwege de goede ruimtelijke resolutie. MRI kan in bepaalde situaties de voorkeur hebben, bijvoorbeeld wanneer stralingsbelasting moet worden beperkt.

Behandeling


De behandeling wordt afgestemd op de plaats, grootte en eigenschappen van de tumor. Ook wordt gekeken naar:

  • de groei van de tumor;
  • eventuele hormoonproductie;
  • uw klachten;
  • uw leeftijd en gezondheid;
  • eventuele erfelijke aanleg;
  • en of er aanwijzingen zijn voor uitzaaiingen.

Operatie

Als de tumor volledig kan worden verwijderd, is een operatie vaak de belangrijkste behandeling. Een borstparaganglioom kan echter dicht bij het hart of grote bloedvaten liggen. Daardoor kan een operatie technisch ingewikkeld zijn.

Bij een hormoonproducerende tumor is een goede medische voorbereiding vóór de operatie belangrijk. Met medicijnen kunnen de effecten van catecholaminen op bloeddruk en hartslag zo goed mogelijk onder controle worden gebracht.

Andere behandelingen

Wanneer een operatie niet mogelijk of niet wenselijk is, kunnen andere behandelingen worden overwogen. Afhankelijk van de situatie kunnen dat zijn:

  • bestraling;
  • radionuclidentherapie;
  • medicijnen;
  • of een combinatie hiervan.

Bij een langzaam groeiende tumor kan soms ook worden gekozen voor actieve controle (wait-and-scan). Bij deze tumoren is behandeling in een gespecialiseerd centrum en door een multidisciplinair team belangrijk.

Controles


Ook na behandeling blijven controles belangrijk. Bij de controles wordt bijvoorbeeld gekeken naar:

  • uw klachten;
  • bloeddruk;
  • hormoonproductie;
  • de grootte en groei van de tumor;
  • en eventuele nieuwe afwijkingen.

Als de tumor geen hormonen maakt, kan bloed- of urineonderzoek alleen onvoldoende zijn om veranderingen op te merken. Dan is beeldvorming belangrijk.

Na een behandeling van een paraganglioom wordt langdurige follow-up geadviseerd. De Europese richtlijn adviseert minimaal tien jaar controle na een operatie en bij mensen met een hoger risico vaak levenslange jaarlijkse controle. Een paraganglioom, een erfelijke aanleg, een jonge leeftijd en een grote tumor zijn voorbeelden van factoren die kunnen leiden tot een intensiever controleschema.

Welke controles u precies nodig heeft, wordt afgestemd op uw persoonlijke situatie.

Hoe vaak komt een borstparaganglioom voor?


Een borstparaganglioom is zeer zeldzaam.

Is een borstparaganglioom erfelijk?


Dat is mogelijk, maar niet in alle gevallen van toepassing.
Bij paragangliomen speelt erfelijkheid een belangrijke rol. Bij meer dan een derde van de patiënten met PPGL wordt in recente studies een erfelijke aanleg gevonden. Vooral veranderingen in de SDH-genen zijn belangrijk bij paragangliomen. Het gaat onder andere om:

  • SDHA;
  • SDHB;
  • SDHC;
  • SDHD;
  • SDHAF2.

Een erfelijke aanleg kan gevolgen hebben voor:

  • de kans op meerdere tumoren;
  • de kans op een tumor op een andere plaats;
  • het risico op uitzaaiingen;
  • de controles;
  • en familieleden.

Daarom wordt genetisch onderzoek bij patiënten met een paraganglioom in het algemeen sterk aanbevolen.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Erfelijkheid‘.

Is een borstparaganglioom kwaadaardig?


Bij een borstparaganglioom is het mogelijk dat de tumor uitzaait, maar dat gebeurt zeker niet bij iedere patiënt.
Bij paragangliomen is de term “goedaardig” of “kwaadaardig” minder eenvoudig dan bij veel andere tumoren. Aan het uiterlijk van de tumor kan namelijk niet betrouwbaar worden voorspeld of deze zal uitzaaien.

Daarom wordt bij paragangliomen liever gesproken over:

  • een niet-gemetastaseerd paraganglioom, wanneer er geen uitzaaiingen zijn gevonden;
  • of een gemetastaseerd paraganglioom, wanneer er wel uitzaaiingen zijn.

Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:

  • lymfeklieren;
  • botten;
  • lever;
  • longen.

Bepaalde kenmerken zijn geassocieerd met een hoger risico op uitzaaiingen. Een paraganglioom buiten de bijnier heeft bijvoorbeeld een hoger risico dan een feochromocytoom in de bijnier. Ook bepaalde genetische veranderingen, met name SDHB, zijn geassocieerd met een hoger risico.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Kwaadaardig‘.

Wat is een buikparaganglioom?


Een buikparaganglioom is een paraganglioom die in de buik ontstaat.

De meeste buikparagangliomen bevinden zich achter de buikholte, in het retroperitoneum. Ze ontstaan vaak langs de sympathische zenuwketen en rond grote bloedvaten.

Een bekende plaats is het orgaan van Zuckerkandl. Dit ligt in de buurt van de grote lichaamsslagader, rond de overgang naar de bekkenslagaders.

Maar buikparagangliomen kunnen bijvoorbeeld ook ontstaan bij:

  • de grote bloedvaten;
  • de nier- en niervaten;
  • het gebied achter de alvleesklier;
  • het bekken;
  • de blaas;
  • of andere plaatsen langs het autonome zenuwstelsel.

Buikparagangliomen kunnen hormonen produceren. Daardoor lijken de klachten soms sterk op die van een feochromocytoom.

Klachten


De klachten hangen af van de plaats en grootte van de tumor en van eventuele hormoonproductie.

Een buikparaganglioom kan bijvoorbeeld leiden tot:

  • buikpijn;
  • rugpijn;
  • een drukkend gevoel in de buik;
  • een voelbare zwelling;
  • misselijkheid;
  • veranderingen in de stoelgang;
  • of klachten door druk op omliggende organen.

Sommige mensen hebben helemaal geen klachten. De tumor kan dan bij gerichte tumorscreening vanwege een erfelijke aanleg of toevallig worden ontdekt tijdens een scan voor een mogelijke andere aandoening.

Hormoonproductie


Buikparagangliomen zijn vaak hormoonproducerend. De tumor kan vooral noradrenaline maken, maar soms ook adrenaline of dopamine (vallen onder catecholaminen). Door de hormoonproductie kunnen bloeddruk en hartslag sterk veranderen.

De hormonen worden in het lichaam snel afgebroken. Bij dit proces ontstaan onder andere de afbraakproducten metanefrine en normetanefrine. Deze stoffen kunnen in het bloed of de urine worden gemeten.

De klachten kunnen voortdurend aanwezig zijn, maar kunnen ook in aanvallen komen.

Een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op een operatie is daarom het vaststellen of de tumor hormonen maakt.

Als dat zo is, worden meestal medicijnen gegeven om de effecten van de hormonen op te vangen en de bloeddruk en hartslag goed te controleren.

Als de tumor catecholaminen produceert, kunnen klachten ontstaan zoals:

  • (aanvallen van) hoge bloeddruk;
  • hoofdpijn;
  • hartkloppingen;
  • veel zweten;
  • trillen;
  • bleek zien;
  • angst of een gejaagd gevoel;
  • gewichtsverlies.

Niet iedereen heeft de klassieke combinatie van klachten. Een normale bloeddruk sluit een hormoonproducerend paraganglioom daarom niet uit.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Hormonen‘.

Diagnose


Bloed- en urineonderzoek

Bij verdenking op een buikparaganglioom wordt meestal gekeken naar metanefrinen en normetanefrine in bloed of urine en methoxytyramine in bloed.

Afhankelijk van de situatie kan ook methoxytyramine worden bepaald, vooral wanneer er aanwijzingen zijn voor dopamineproductie of een SDHx-gerelateerde tumor.

Belangrijk voor de diagnose: ook wanneer iemand op het moment van de bloedafname geen klachten heeft, kunnen verhoogde waarden van deze afbraakproducten wijzen op een paraganglioom.

Beeldvorming

Voor het vinden van een paraganglioom in de buik wordt meestal CT of MRI gebruikt.

Een CT-scan geeft veel informatie over de plaats en grootte van de tumor en de relatie met omliggende bloedvaten en organen. MRI kan in bepaalde situaties een goed alternatief zijn, bijvoorbeeld bij jonge patiënten of wanneer herhaaldelijk onderzoek nodig is.

Aanvullend kan functionele beeldvorming worden gebruikt, bijvoorbeeld:

  • PET-CT;
  • PET-MRI;
  • MIBG-scintigrafie.

Welke techniek het beste past, hangt onder andere af van de plaats van de tumor, eventuele erfelijke aanleg en de vraag of er meerdere tumoren of uitzaaiingen zijn.

Behandeling


Operatie

Als de tumor verwijderd kan worden, is een operatie meestal de belangrijkste behandeling.

Bij een hormoonproducerende tumor is een goede voorbereiding vóór de operatie essentieel.

De behandeling wordt afgestemd op:

  • de grootte van de tumor;
  • de plaats;
  • de relatie met bloedvaten en organen;
  • hormoonproductie;
  • genetische kenmerken;
  • en eventuele uitzaaiingen.

Na een goede voorbereiding kan de tumor vervolgens operatief worden verwijderd. Bij kleine, gunstig gelegen tumoren kan dit met een kijkoperatie. Bij grotere of ingewikkelde tumoren kan een andere operatietechniek nodig zijn.

Het is belangrijk dat een dergelijke operatie in een expertisecentrum plaatsvindt waar een multidisciplinair team aanwezig is met ervaring met feochromocytomen en paragangliomen. Hierover leest u hier meer.

Als een operatie niet mogelijk is

Soms kan de tumor niet veilig volledig worden verwijderd.

Dan kunnen andere behandelingen worden overwogen, afhankelijk van de situatie:

  • bestraling;
  • radionuclidentherapie, zoals I-131-MIBG of Lu-177-DOTATATE;
  • medicijnen;
  • chemotherapie;
  • doelgerichte therapieën;
  • of een combinatie hiervan.

Bij een langzaam groeiende tumor zonder ernstige klachten kan soms eerst worden gekozen voor controle zonder directe behandeling (wait-and-scan).

Bij uitgezaaide ziekte wordt de behandeling zeer persoonlijk afgestemd. Daarbij wordt gekeken naar de plaats en hoeveelheid van de uitzaaiingen, de groeisnelheid, hormoonproductie, genetische kenmerken en de algemene conditie van de patiënt.

Controles


Ook na een geslaagde operatie zijn controles belangrijk.

Een paraganglioom kan na verloop van tijd terugkomen. Daarnaast kunnen nieuwe paragangliomen ontstaan, vooral wanneer sprake is van een erfelijke aanleg.

De controles kunnen bestaan uit:

  • bloed- en urineonderzoek;
  • bloeddrukmetingen;
  • zo nodig beeldvorming;
  • en beoordeling van eventuele klachten.

Bij een hormoonproducerende tumor kunnen metanefrinen en andere hormoonafbraakproducten goed helpen om de ziekte te volgen.

Bij een tumor die geen hormonen produceert, is vooral beeldvorming belangrijk.

De Europese richtlijn adviseert na een operatie minimaal tien jaar follow-up. Bij patiënten met een hoger risico, waaronder mensen met een paraganglioom of erfelijke aanleg, wordt levenslange jaarlijkse follow-up geadviseerd.

Hoe vaak komen buikparagangliomen voor?


Buikparagangliomen zijn zeldzaam, maar vormen wel het grootste deel van de sympathische paragangliomen.

Het exacte aantal nieuwe patiënten per jaar is moeilijk vast te stellen, omdat deze tumoren zo zeldzaam zijn. Waarschijnlijk rond de 20 per jaar in Nederland.

Nederlandse studie liet zien dat het aantal vastgestelde sympathische paragangliomen in de loop van de jaren is toegenomen. Dit lijkt voor een belangrijk deel samen te hangen met betere diagnostiek en het vaker uitvoeren van beeldvorming en genetische screening.

Is een buikparaganglioom erfelijk?


Dat kan en is zelfs waarschijnlijk.

Een erfelijke aanleg komt relatief vaak voor bij paragangliomen. Bij meer dan een derde van de patiënten met PPGL wordt tegenwoordig een genetische verandering (kiembaanmutatie) gevonden. Bij paragangliomen buiten de bijnier is de kans 60-80%.

Vooral veranderingen in de SDHx-genen zijn belangrijk bij paragangliomen die hormonen produceren.

Een belangrijke erfelijke aanleg is bijvoorbeeld een verandering in het SDHB-gen. Deze aanleg is geassocieerd met paragangliomen buiten de bijnier en met een verhoogd risico op uitzaaiingen.

Andere genen die een rol kunnen spelen zijn onder andere:

  • SDHA;
  • SDHC;
  • SDHD;
  • SDHAF2;
  • VHL;
  • RET;
  • NF1;
  • TMEM127;
  • MAX.

Welke genen worden onderzocht, hangt af van uw persoonlijke situatie en het soort tumor.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Erfelijkheid‘.

Wat betekent erfelijkheid voor mijn familie?


Als bij u een erfelijke aanleg wordt gevonden, kan dit gevolgen hebben voor uw familie.

Een klinisch geneticus kan uitleggen:

  • wat de genetische verandering betekent;
  • hoe groot het risico voor familieleden is;
  • welke familieleden eventueel DNA-onderzoek kunnen krijgen;
  • en welke controles nodig zijn.

Een erfelijke aanleg wordt vaak autosomaal dominant overgeërfd. Dat betekent dat een kind van iemand met een dergelijke aanleg in veel gevallen 50% kans heeft om de aanleg te erven. Het precieze risico en de gevolgen verschillen echter per gen.

Een erfelijke aanleg betekent niet dat iemand zeker een paraganglioom krijgt. Het risico verschilt per gen en per familie.

Is een buikparaganglioom kwaadaardig?


Een buikparaganglioom kan uitzaaien.

Quote: Toch noemen artsen een paraganglioom liever niet simpelweg “goedaardig”.

Toch gebruiken artsen bij paragangliomen liever niet simpelweg de termen goedaardig en kwaadaardig. Op basis van het uiterlijk van de tumor kan namelijk niet betrouwbaar worden voorspeld of deze in de toekomst zal uitzaaien.

Daarom wordt bij paragangliomen liever gesproken over:

  • een niet-gemetastaseerd paraganglioom, wanneer er geen uitzaaiingen zijn gevonden;
  • of een gemetastaseerd paraganglioom, wanneer er wel uitzaaiingen zijn.

Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:

  • lymfeklieren;
  • botten;
  • lever;
  • longen.

Bij sympathische paragangliomen is het risico op uitzaaiingen hoger dan bij veel hoofd- en halsparagangliomen. Vooral een tumor die extra hormonen produceert, een grotere tumor en een erfelijke aanleg met bijvoorbeeld een SDHB-verandering kunnen samenhangen met een hoger risico.

Daarom zijn langdurige controles belangrijk.

Lees meer op dit onderwerp bij ‘Kwaadaardig‘.

Laatste herziening 10-2026

Verder lezen

Illustratie van het hoofd-halsgebied met de locaties van het jugulotympanicum-, vagale en caroticum-paraganglioom
Hoofd-hals

Paragangliomen in het
hoofd-halsgebied.

Lees meer..

Arts houdt een anatomisch model van een bijnier vast
Feochromocytomen

Feochromocytomen zijn tumoren van het bijniermerg die hormonen zoals adrenaline kunnen produceren.

Lees meer..

Vrouw die een boek met foto's laat zien, met een roos op tafel
ervaringsverhalen

Lotgenoten vertellen hun verhaal.

Lees meer..

Word lid of steun de NVPG

Een vereniging – en zeker een patiëntenvereniging – kan niet zonder leden en mensen die haar een warm hart toedragen. Met uw steun kan de NVPG zich blijven inzetten voor mensen met paragangliomen en feochromocytomen.

Word lid Doneer