Zeldzame tumoren op verschillende plaatsen in het hoofd en de hals
Een hoofd-halsparaganglioom is een zeldzame tumor die ontstaat uit een paraganglion. Paraganglia zijn kleine groepjes cellen die verbonden zijn met het autonome zenuwstelsel. Ze liggen op verschillende plaatsen in het lichaam, onder andere in het hoofd en de hals.
Een paraganglioom kan bijvoorbeeld ontstaan bij de halsslagader, langs de vaguszenuw of rond het middenoor en de schedelbasis. De plaats van de tumor bepaalt voor een belangrijk deel welke klachten kunnen ontstaan en welke behandelingen mogelijk zijn.

Drie soorten hoofd-halsparagangliomen
Binnen het hoofd-halsgebied, zijn er verschillende locaties waar een paraganglioom kan ontstaan, zowel aan de linkerkant als de rechterkant.
- Jugulotympanicum paraganglioom
- Vagale paraganglioom
- Caroticum paraganglioom
Verdere informatie over de hierboven genoemde types, vindt u hieronder:
Wat is een jugulotympanicum paraganglioom?
Een jugulotympanicum paraganglioom ontstaat in of rond het middenoor en de schedelbasis, in de omgeving van de vena jugularis en het foramen jugulare.
Deze tumoren worden ook wel aangeduid met namen als:
- tympanicum paraganglioom;
- jugulare paraganglioom;
- jugulotympanicum-tumor samentrekking van de jugulare tumor en de tympanicum tumor
Welke naam wordt gebruikt, hangt samen met de precieze plaats waar de tumor ontstaan is. Omdat de locaties van deze tumoren dicht bij elkaar liggen, is vaak niet meer te achterhalen waar deze is ontstaan.
De tumor groeit meestal langzaam. Door de ligging kan hij echter belangrijke structuren in en rond het oor en verschillende hersenzenuwen beïnvloeden.
Klachten
De meest voorkomende klachten hebben te maken met het oor.
Bijvoorbeeld:
- pulserende tinnitus: een suizend of kloppend geluid dat met de hartslag meegaat;
- gehoorverlies;
- een vol gevoel in het oor;
- oorpijn;
- bloed of vocht uit het oor;
- duizeligheid of evenwichtsproblemen.
Als de tumor groter wordt, kunnen ook hersenzenuwen worden beïnvloed.
Dan ontstaat bijvoorbeeld:
- heesheid;
- slikproblemen;
- problemen met de beweging van de tong;
- problemen met de schouder;
- aangezichtsverlamming.
Diagnose
Bij een vermoeden van een jugulotympanicum paraganglioom wordt meestal beeldvorming gedaan.
Een MRI kan informatie geven over de tumor en de uitbreiding naar de omgeving. Bij verdenking op een tumor rond het middenoor wordt vaak ook een CT-scan van het slaapbeen gemaakt.
Daarnaast kan onderzoek bestaan uit:
- gehooronderzoek;
- onderzoek van de hersenzenuwen;
- KNO-onderzoek;
- bloed- of urineonderzoek naar hormoonproductie;
Ook wordt besproken of er genetisch onderzoek gedaan moet worden om te bekijken of de aandoening erfelijk is.
Fisch-classificatie
Jugulotympanicum-tumoren kunnen worden ingedeeld volgens de Fisch-classificatie. Deze classificatie beschrijft hoe uitgebreid de tumor is en welke structuren betrokken zijn.
De classificatie helpt bij het bespreken van de mogelijke behandeling en de risico’s daarvan.
Klasse A: Tumoren die alleen in het middenoor zitten.
Klasse B: Tumoren die het onderste deel van het middenoor en het rotsbeen raken, zonder aantasting van het bot van het jugularisforamen.
Klasse C: Tumoren die doorgroeien in het bot van de jugularisforamen en het kanaal van de halsslagader aantasten.
Klasse D: Tumoren met intracraniële uitbreiding richting de achterste schedelgroeve.

Behandeling
Bij een jugulotympanicum paraganglioom is niet altijd nodig direct te behandelen. Dat kan vreemd voelen wanneer u net heeft gehoord dat u een tumor heeft. Toch kan niet direct behandelen bij een hoofd-halsparaganglioom een heel bewuste keuze zijn.
Deze tumoren groeien vaak langzaam. Tegelijkertijd liggen ze dicht bij belangrijke zenuwen en bloedvaten. Een behandeling kan daardoor soms meer schade veroorzaken dan de tumor zelf.
Bijvoorbeeld:
Een tumor groeit nauwelijks en geeft geen klachten
→ regelmatig controleren kan dan verstandiger zijn dan direct behandelen.
Een tumor groeit duidelijk of veroorzaakt toenemende klachten
→ dan kan behandeling meer voordelen hebben.
Mogelijke behandelingen zijn:
- wait-and-scan;
- operatie;
- radiotherapie;
- stereotactische radiotherapie;
- soms een combinatie van behandelingen.
De keuze hangt onder andere af van:
- de grootte van de tumor;
- de groei;
- de klachten;
- de Fisch-classificatie;
- de leeftijd en gezondheid van de patiënt;
- en de mogelijke gevolgen van behandeling.
Een operatie kan de tumor verwijderen, maar kan ook risico’s geven op schade aan het gehoor of hersenzenuwen. Bij sommige tumoren kan radiotherapie daarom een goed alternatief zijn.
Het doel van de behandeling is niet alleen de tumor behandelen, maar ook zo veel mogelijk belangrijke functies behouden, zoals horen, slikken, spreken en bewegen.
De Nederlandse richtlijn benadrukt hierbij gezamenlijke besluitvorming. Daarbij worden de groei en kenmerken van de tumor, uw klachten, uw leeftijd, uw gezondheid en de mogelijke gevolgen van behandeling tegen elkaar afgewogen.
Controles
Bij een wait-and-scan-beleid wordt de tumor regelmatig gecontroleerd met bijvoorbeeld een MRI.
Volgens de Nederlandse richtlijn wordt na het vaststellen van een tumor in eerste instantie meestal jaarlijks een MRI gemaakt. Als de tumor stabiel blijft, kan het interval worden verlengd. De precieze frequentie wordt afgestemd op de individuele situatie.
Daarbij wordt gekeken naar:
- gehoor;
- tinnitus;
- evenwicht;
- slikken en spreken;
- functioneren van de hersenzenuwen;
- en eventuele hormoonproductie.
Ook na behandeling blijven controles belangrijk. Bij een erfelijke aanleg is vaak langdurige controle gewenst.
Hoe vaak komt een jugulotympanicum paraganglioom voor?
Jugulotympanicum paragangliomen vormen een belangrijk deel van de hoofd-halsparagangliomen en zijn na caroticum paragangliomen de meest voorkomende typen.
Hoofd-halsparagangliomen als groep zijn echter zeldzaam.
Is een jugulotympanicum paraganglioom kwaadaardig?
De meeste jugulotympanicum paragangliomen groeien langzaam.
Omdat paragangliomen soms uitzaaiingen hebben, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) besloten paragangliomen potentieel kwaadaardig te noemen.
Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:
- lymfeklieren;
- botten;
- lever;
- longen.
Uitzaaiingen van hoofd-/halsparagangliomen zijn relatief zeldzaam. Het risico verschilt per persoon en hangt onder andere samen met het type tumor en genetische factoren.
De tumor kan echter wel lokaal doorgroeien en daardoor belangrijke structuren beschadigen. Dat is iets anders dan kwaadaardigheid. Een tumor kan dus langzaam groeien en toch veel klachten veroorzaken door zijn plaats en daardoor belangrijke structuren beschadigen. Dat is iets anders dan kwaadaardigheid. Een tumor kan dus langzaam groeien en toch veel klachten veroorzaken door zijn plaats.
Lees meer op dit onderwerp bij ‘Kwaadaardig‘.
Wat is een caroticum paraganglioom?
Een caroticum paraganglioom ontstaat uit het carotislichaampje. Dit lichaampje ligt links en rechts diep in de hals, op de plaats waar de grote halsslagader zich splitst in twee takken.
De tumor groeit meestal langzaam en kan zich rondom de halsslagader uitbreiden. Omdat belangrijke bloedvaten en zenuwen in de buurt liggen, is de behandeling soms ingewikkeld.
Klachten
Een caroticum paraganglioom geeft in het begin vaak weinig klachten. Een veel voorkomend eerste verschijnsel is een zwelling in de hals, meestal aan één kant. De zwelling kan lange tijd langzaam groter worden.
Mogelijke klachten zijn:
- een voelbare zwelling in de hals;
- een drukkend gevoel in de hals;
- moeite met slikken;
- heesheid of verandering van de stem;
- klachten door druk op zenuwen;
- soms duizeligheid of andere neurologische klachten.
Niet iedereen met een caroticum paraganglioom heeft klachten.
Diagnose
Bij een vermoeden van een caroticum paraganglioom wordt meestal beeldvorming gedaan.
Vaak wordt een MRI-scan van de hals gemaakt. Hiermee kan worden gekeken naar:
- de plaats van de tumor;
- de grootte;
- de relatie met de halsslagader;
- en de betrokkenheid van omliggende structuren.
Ook wordt besproken of er genetisch onderzoek gedaan moet worden om te bekijken of de aandoening erfelijk is.
Shamblin-classificatie
Caroticum paragangliomen worden vaak ingedeeld volgens de Shamblin-classificatie.
Deze indeling zegt iets over de relatie tussen de tumor en de halsslagader:
- Shamblin I: de tumor ligt relatief los van de bloedvaten;
- Shamblin II: de tumor ligt gedeeltelijk om de bloedvaten heen;
- Shamblin III: de tumor omsluit de bloedvaten grotendeels.
De Shamblin-classificatie helpt artsen om de risico’s van een operatie in te schatten.

Behandeling
Niet ieder caroticum paraganglioom hoeft direct behandeld te worden. Dat kan vreemd voelen wanneer u net heeft gehoord dat u een tumor heeft. Toch kan niet direct behandelen een heel bewuste keuze zijn.
Deze tumoren groeien vaak langzaam. Een belangrijke mogelijkheid is wait-and-scan: de tumor wordt regelmatig gecontroleerd met beeldvorming en behandeling wordt uitgesteld zolang de tumor stabiel blijft en geen belangrijke klachten veroorzaakt.
Andere behandelmogelijkheden zijn:
- operatie;
- radiotherapie;
- en soms een combinatie van behandelingen.
De keuze hangt onder andere af van de grootte en groei van de tumor, de Shamblin-classificatie, bestaande klachten, leeftijd en algemene gezondheid.
De Nederlandse richtlijn benadrukt hierbij gezamenlijke besluitvorming.
Controles
Bij een wait-and-scan-beleid wordt de tumor regelmatig gecontroleerd met bijvoorbeeld een MRI.
Volgens de Nederlandse richtlijn wordt na het vaststellen van een tumor in eerste instantie meestal jaarlijks een MRI gemaakt. Als de tumor stabiel blijft, kan het interval worden verlengd. De precieze frequentie wordt afgestemd op de individuele situatie.
Daarbij wordt gekeken naar:
- eventuele groei van de tumor;
- nieuwe klachten;
- functioneren van zenuwen;
- en, wanneer van toepassing, hormoonproductie.
Ook na behandeling blijven controles belangrijk. Bij een erfelijke aanleg is vaak langdurige controle gewenst.
Hoe vaak komt een caroticum paraganglioom voor?
Het caroticum paraganglioom is het meest voorkomende hoofd-halsparaganglioom.
In verschillende onderzoeken wordt beschreven dat ongeveer 50–70% van de hoofd-halsparagangliomen op deze plaats ontstaat.
Hoofd-halsparagangliomen als groep zijn echter zeldzaam.
Is een caroticum paraganglioom kwaadaardig?
De meeste caroticum paragangliomen groeien langzaam en gedragen zich niet agressief.
Omdat paragangliomen soms uitzaaiingen hebben, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) besloten paragangliomen potentieel kwaadaardig te noemen.
Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:
- lymfeklieren;
- botten;
- lever;
- longen.
Uitzaaiingen van hoofd-/halsparagangliomen zijn relatief zeldzaam. Het risico verschilt per persoon en hangt onder andere samen met het type tumor en genetische factoren.
De tumor kan echter wel lokaal doorgroeien en daardoor belangrijke structuren beschadigen. Dat is iets anders dan kwaadaardigheid. Een tumor kan dus langzaam groeien en toch veel klachten veroorzaken door zijn plaats.gangliomen zijn relatief zeldzaam. Het risico verschilt per persoon en hangt onder andere samen met het type tumor en genetische factoren.
Lees meer op dit onderwerp bij ‘Kwaadaardig‘.
Wat is een vagale paraganglioom?
Een vagale paraganglioom ontstaat langs de nervus vagus, ook wel de tiende hersenzenuw genoemd.
De nervus vagus loopt vanuit de schedel door de hals naar de borst en buik. De zenuw speelt onder andere een rol bij de beweging van de stembanden, het slikken en verschillende functies van het autonome zenuwstelsel.
Een vagale paraganglioom groeit meestal langzaam. Door de ligging kan de tumor echter verschillende zenuwen en bloedvaten in de hals beïnvloeden.
Klachten
Een vagale paraganglioom kan lange tijd weinig klachten veroorzaken.
Mogelijke klachten zijn:
- een zwelling in de hals;
- een drukkend gevoel in de keel;
- slikproblemen;
- heesheid;
- verandering van de stem;
- problemen met de stemband;
- hoesten bij eten of drinken;
- soms een zwelling achter in de keel.
Bij grotere tumoren kunnen meerdere hersenzenuwen betrokken raken.
Daardoor kunnen problemen ontstaan met:
- slikken;
- spreken;
- de beweging van de tong;
- en de schouder.
Diagnose
Bij een vermoeden van een vagale paraganglioom wordt meestal beeldvorming gedaan.
De belangrijkste onderzoeken zijn:
- MRI;
- onderzoek van de hersenzenuwen;
- KNO-onderzoek;
- en bloed- of urineonderzoek naar hormoonproductie.
Met beeldvorming kan worden bekeken waar de tumor precies ligt en welke bloedvaten en zenuwen betrokken zijn.
Ook wordt besproken of er genetisch onderzoek gedaan moet worden om te bekijken of de aandoening erfelijk is.
Behandeling
Een Vagale paraganglioom wordt niet automatisch behandeld. Dat kan vreemd voelen wanneer u net heeft gehoord dat u een tumor heeft. Toch kan niet direct behandelen bij een hoofd-halsparaganglioom een heel bewuste keuze zijn.
Dit heeft een belangrijke reden: de tumor groeit rond de nervus vagus zenuw. Bij een operatie kan beschadiging of verlies van de functie van deze zenuw optreden. Dat kan leiden tot blijvende ernstige klachten. Daarom wordt vaak eerst gekeken of een wait-and-scan-beleid mogelijk is.
Bijvoorbeeld:
Een tumor groeit nauwelijks en geeft geen klachten
→ regelmatig controleren kan dan verstandiger zijn dan direct behandelen.
Een tumor groeit duidelijk of veroorzaakt toenemende klachten
→ dan kan behandeling meer voordelen hebben.
Mogelijke behandelingen zijn:
- radiotherapie;
- operatie;
- soms een combinatie van behandelingen.
De keuze hangt af van de groei, de klachten, de grootte en ligging van de tumor en de risico’s van behandeling.
De Nederlandse richtlijn adviseert bij een vagale paraganglioom in veel situaties aanvankelijk wait-and-scan en bespreekt radiotherapie bij onder andere groei of bepaalde zenuwuitval.
Het doel van de behandeling is niet alleen de tumor behandelen, maar ook zo veel mogelijk belangrijke functies behouden, zoals horen, slikken, spreken en bewegen.
De Nederlandse richtlijn benadrukt hierbij gezamenlijke besluitvorming. Daarbij worden de groei en kenmerken van de tumor, uw klachten, uw leeftijd, uw gezondheid en de mogelijke gevolgen van behandeling tegen elkaar afgewogen.
Controles
Bij een wait-and-scan-beleid wordt de tumor regelmatig gecontroleerd met MRI.
In het begin gebeurt dit meestal jaarlijks. Als de tumor stabiel blijft, kan het interval worden verlengd. Bij groei of nieuwe klachten wordt opnieuw besproken of behandeling nodig is.
Bij controles wordt onder andere gekeken naar:
- de grootte en groei van de tumor;
- slikken;
- stem en stembandfunctie;
- functioneren van andere hersenzenuwen;
- eventuele hormoonproductie.
Ook na behandeling blijven controles belangrijk. Bij een erfelijke aanleg is vaak langdurige controle nodig.
Hoe vaak komt een Vagale paraganglioom voor?
Een vagale paraganglioom is zeer zeldzaam.
Het behoort tot de minst voorkomende van de drie belangrijkste hoofd-halsparagangliomen. In verschillende onderzoeken wordt geschat dat vagale tumoren ongeveer 2-15% van de hoofd-halsparagangliomen vormen.
Hoofd-halsparagangliomen als groep zijn echter zeldzaam.
Is een Vagale paraganglioom kwaadaardig?
De meeste vagale paragangliomen zijn langzaam groeiend.
Omdat paragangliomen soms uitzaaiingen hebben, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) besloten paragangliomen potentieel kwaadaardig te noemen.
Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:
- lymfeklieren;
- botten;
- lever;
- longen.
Uitzaaiingen van hoofd-/halsparagangliomen zijn relatief zeldzaam. Het risico verschilt per persoon en hangt onder andere samen met het type tumor en genetische factoren.
De tumor kan echter wel lokaal doorgroeien en daardoor belangrijke structuren beschadigen. Dat is iets anders dan kwaadaardigheid. Een tumor kan dus langzaam groeien en toch veel klachten veroorzaken door zijn plaats.lachten veroorzaken door zijn plaats. Bij vagale paragangliomen zijn uitzaaiingen relatief zeldzaam, maar langdurige controle blijft belangrijk.
Lees meer op dit onderwerp bij ‘Kwaadaardig‘.
In het logo van onze vereniging is een Caroticum tumor afgebeeld, in de ‘V’:

Paragangliomen groeien meestal langzaam. Daardoor kunnen mensen lange tijd weinig of geen klachten hebben. Soms wordt een tumor toevallig ontdekt tijdens een onderzoek of scan om een andere reden.
Hoofd-halsparagangliomen maken meestal geen hormonen. Een klein deel doet dat wel. Daarom wordt bij de diagnose meestal ook onderzocht of de tumor hormonen produceert.
Een belangrijk onderdeel van de zorg is daarnaast onderzoek naar erfelijkheid. Bij een deel van de mensen is een genetische aanleg aanwezig. Soms ontstaan daardoor meerdere paragangliomen, bijvoorbeeld aan beide kanten van de hals of op verschillende plaatsen in het lichaam.
Goed om te weten: een paraganglioom is zeldzaam. Daar het om gespecialiseerde zorg gaat, zijn er in Nederland verschillende expertisecentra waar u terecht kunt voor goed onderzoek, de juiste diagnostiek en passende behandeling. In deze centra is een multidisciplinair team aanwezig is met ervaring met feochromocytomen en paragangliomen. Hierover leest u hier meer.
Laatste herziening 10-2026



