Wanneer een PPGL kwaadaardig is
Een belangrijke vraag na de diagnose is of een PPGL goedaardig of kwaadaardig is.
Bij paragangliomen en feochromocytomen ligt het iets ingewikkelder dan bij veel andere tumoren. Op basis van alleen het uiterlijk van een PPGL onder de microscoop kan niet altijd met zekerheid worden voorspeld of de tumor kwaadaardig is of wordt.
De meeste PPGLs groeien langzaam en zullen zich niet ‘verspreiden’ door het lichaam. Echter kunnen cellen zich soms wel verplaatsen naar andere delen van het lichaam en spreken we van een uitzaaiing. Omdat paragangliomen dus soms uitzaaiingen hebben, heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) besloten paragangliomen ‘potentieel kwaadaardig’ te noemen.
Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:
- lymfeklieren;
- botten;
- lever;
- longen.
Sommige kenmerken kunnen wijzen op een hoger risico op uitzaaiingen. Voorbeelden zijn een grote tumor, een tumor buiten de bijnier en bepaalde erfelijke veranderingen, waaronder veranderingen in het SDHB-gen.
Belangrijk is dat een tumor die op het moment van de operatie niet is uitgezaaid, toch op een later moment opnieuw kan ontstaan of uitzaaien. Daarom zijn langdurige controles zo belangrijk.
Hier vindt u informatie over wat dit betekent en welke onderzoeken en behandelingen mogelijk zijn.
Wanneer een feochromocytoom of paraganglioom uitzaait
De meeste mensen met een feochromocytoom of paraganglioom hebben een tumor die op één plaats in het lichaam aanwezig is. Soms kan een PPGL zich echter gedragen als kanker en zich verspreiden naar andere delen van het lichaam.
Wanneer er uitzaaiingen zijn, spreken artsen van een gemetastaseerd feochromocytoom of paraganglioom.
Dat kan een ingrijpende boodschap zijn. Tegelijkertijd betekent een gemetastaseerde PPGL niet automatisch dat er op korte termijn ernstige problemen ontstaan. Sommige tumoren groeien langzaam en kunnen jarenlang stabiel blijven. Andere tumoren kunnen zich sneller ontwikkelen. De situatie verschilt dus sterk van persoon tot persoon.
Een gemetastaseerde PPGL is een ernstige aandoening, maar het verloop en de mogelijkheden voor behandeling verschillen sterk per patiënt.
Wat betekent ‘kwaadaardig’ bij een PPGL?
Bij veel soorten kanker kan een patholoog onder de microscoop kenmerken zien die duidelijk wijzen op kwaadaardigheid. Bij PPGL ligt dat anders.
Een feochromocytoom of paraganglioom kan er onder de microscoop relatief rustig uitzien en later toch uitzaaien. Andersom kunnen bepaalde kenmerken van de tumor wijzen op een hoger risico, maar kunnen artsen daarmee niet met zekerheid voorspellen wat er in de toekomst zal gebeuren. De aanwezigheid van uitzaaiingen is daarom doorslaggevend voor de diagnose van een gemetastaseerde PPGL.
Uitzaaiingen kunnen bijvoorbeeld voorkomen in:
- lymfeklieren;
- botten;
- lever;
- longen;
- of andere organen.
De uitzaaiing bestaat uit dezelfde tumorcellen als de oorspronkelijke PPGL. Een uitzaaiing in het bot is dus geen botkanker, maar een uitzaaiing van het feochromocytoom of paraganglioom.
Hoe ontstaat een gemetastaseerde PPGL?
Een PPGL ontstaat uit cellen van het zenuwstelsel die onder andere betrokken kunnen zijn bij de aanmaak van stresshormonen. Bij sommige PPGL’s kunnen tumorcellen zich losmaken van de oorspronkelijke tumor. Deze cellen kunnen via het bloed of de lymfe naar andere delen van het lichaam gaan en daar nieuwe tumoren vormen. Dat noemen we metastasen of uitzaaiingen.
Een PPGL kan al bij de eerste diagnose uitzaaiingen hebben. Soms worden uitzaaiingen pas jaren na de behandeling van de oorspronkelijke tumor gevonden. Daarom blijven langdurige controles belangrijk, ook wanneer een PPGL eerder volledig verwijderd lijkt te zijn.
Hoe vaak komt een gemetastaseerde PPGL voor?
Een gemetastaseerde PPGL is gelukkig relatief zeldzaam. Het risico op uitzaaiingen verschilt per type PPGL en per patiënt. Paragangliomen buiten de bijnier, met name sommige sympathische paragangliomen, hebben gemiddeld een hoger risico op uitzaaiingen dan feochromocytomen in de bijnier. Ook bepaalde erfelijke aanleg, met name veranderingen in het SDHB-gen, is geassocieerd met een hoger risico op gemetastaseerde ziekte. Het is daarom niet mogelijk om op basis van alleen de diagnose te zeggen hoe groot het risico voor één persoon is. Uw arts kijkt naar het geheel van uw situatie.
Zijn er kenmerken die wijzen op een hoger risico?
Er zijn verschillende kenmerken die samen kunnen hangen met een groter risico op uitzaaiingen.
Daarbij wordt onder andere gekeken naar:
- de plaats van de tumor;
- de grootte van de tumor;
- de groeisnelheid;
- de aanwezigheid van meerdere tumoren;
- bepaalde kenmerken in het tumorweefsel;
- de hormoonproductie;
- en de genetische kenmerken van de tumor of van de patiënt.
Een belangrijke factor is een erfelijke verandering in het SDHB-gen. Bij mensen met zo’n verandering is het risico op gemetastaseerde ziekte verhoogd. Maar:
Een verhoogd risico betekent niet dat u zeker uitzaaiingen krijgt. En omgekeerd kan ook een tumor zonder bekende risicofactoren uitzaaien. Daarom zijn goede en langdurige controles belangrijk.
Hoe worden uitzaaiingen ontdekt?
Bij controles wordt gekeken of er aanwijzingen zijn dat de ziekte terugkomt of zich heeft verspreid. Dat kan op verschillende manieren.
Bloed- en urineonderzoek
Bij een hormoonproducerende PPGL kunnen bepaalde stoffen in het bloed of de urine worden gemeten, zoals:
- metanefrine;
- normetanefrine;
- methoxytyramine.
Veranderingen in deze waarden kunnen een aanwijzing zijn dat er nog (meer) tumorweefsel aanwezig is. Maar bloed- en urineonderzoek alleen is niet voldoende om uitzaaiingen uit te sluiten.
Beeldvorming
Met beeldvorming kan worden gekeken waar zich tumorweefsel bevindt. Afhankelijk van uw situatie kan gebruik worden gemaakt van:
- CT;
- MRI;
- PET-CT;
- PET-MRI;
- MIBG-scintigrafie.
Welke scan het meest geschikt is, hangt onder andere af van het type tumor, de plaats van de tumor, eventuele erfelijke aanleg en eerdere onderzoeken. Functionele beeldvorming kan daarnaast laten zien of tumorcellen bepaalde eigenschappen hebben die later van belang zijn voor een behandeling.
Waar kunnen PPGL-uitzaaiingen voorkomen?
Uitzaaiingen kunnen op verschillende plaatsen in het lichaam ontstaan. Veel voorkomende plaatsen zijn:
Lymfeklieren
Tumorcellen kunnen zich verspreiden naar lymfeklieren in de buurt van de oorspronkelijke tumor of op andere plaatsen in het lichaam.
Botten
Botuitzaaiingen kunnen pijn veroorzaken en soms leiden tot een verhoogd risico op botbreuken.
Lever
Uitzaaiingen in de lever kunnen lange tijd weinig klachten geven.
Longen
Longuitzaaiingen kunnen klein zijn en soms alleen op een scan worden gezien.
Het hebben van uitzaaiingen betekent niet dat u overal in het lichaam uitzaaiingen heeft. De hoeveelheid en plaats van de uitzaaiingen verschillen sterk per patiënt.
Welke klachten kunnen ontstaan?
De klachten van een gemetastaseerde PPGL zijn afhankelijk van:
- de plaats van de oorspronkelijke tumor;
- de plaats en hoeveelheid van de uitzaaiingen;
- de groeisnelheid;
- en de hoeveelheid hormonen die de tumor maakt.
Sommige mensen hebben lange tijd weinig klachten. Andere mensen krijgen bijvoorbeeld:
- vermoeidheid;
- pijn;
- gewichtsverlies;
- minder eetlust;
- klachten door uitzaaiingen in botten;
- of klachten doordat de tumor hormonen produceert.
Een hormoonproducerende tumor kan klachten veroorzaken zoals:
- hoge bloeddruk;
- hoofdpijn;
- hartkloppingen;
- veel zweten;
- trillen;
- een gejaagd gevoel.
Niet iedere gemetastaseerde PPGL maakt hormonen.
Behandeling
Er is niet één standaardbehandeling voor een gemetastaseerde PPGL. De behandeling wordt afgestemd op uw persoonlijke situatie. Artsen kijken onder andere naar:
- waar de tumor en uitzaaiingen zich bevinden;
- hoeveel uitzaaiingen er zijn;
- hoe snel de tumor groeit;
- of de tumor hormonen maakt;
- welke eigenschappen de tumor heeft;
- of er sprake is van een erfelijke aanleg;
- welke behandelingen u eerder heeft gehad;
- uw leeftijd, eventuele andere aandoeningen en hoe u zich lichamelijk voelt.
Omdat gemetastaseerde PPGL’s zeldzaam zijn, wordt de behandeling bij voorkeur besproken in een gespecialiseerd multidisciplinair team in een expertise centrum.
Operatie
Soms kunnen de oorspronkelijke tumor en alle of een beperkt aantal uitzaaiingen operatief worden verwijderd. Dat kan vooral worden overwogen wanneer de ziekte beperkt is en de tumoren technisch goed te verwijderen zijn. Een operatie kan soms gericht zijn op het langdurig onder controle krijgen van de ziekte. In andere situaties kan een operatie vooral worden uitgevoerd om klachten te verminderen. Of een operatie mogelijk en zinvol is, wordt per patiënt bekeken.
Radionuclidentherapie
Een bijzondere behandeling bij PPGL is radionuclidentherapie.
Bij deze behandeling wordt een radioactieve stof gekoppeld aan een stof die zich aan bepaalde kenmerken van de tumorcellen bindt. Hierdoor kan straling zo gericht mogelijk bij de tumor terechtkomen.
Twee vormen die bij PPGL kunnen worden gebruikt zijn:
- ¹³¹I-MIBG-therapie;
- PRRT, bijvoorbeeld met ¹⁷⁷Lu-DOTATATE.
Welke behandeling geschikt is, hangt af van de eigenschappen van de tumor. Zo moet een tumor bijvoorbeeld voldoende MIBG of somatostatine-receptoren opnemen om voor een bepaalde behandeling in aanmerking te komen.
Bestraling
Uitwendige bestraling kan worden gebruikt voor bepaalde uitzaaiingen.
Bijvoorbeeld wanneer een botuitzaaiing pijn veroorzaakt of wanneer een tumor op een belangrijke structuur drukt.
Bestraling kan worden ingezet om de tumor te behandelen of om klachten te verminderen.
Medicijnen
Soms zijn medicijnen nodig om de ziekte af te remmen.
Welke medicijnen worden gebruikt, hangt af van de situatie. Mogelijkheden kunnen onder andere zijn:
- chemotherapie;
- doelgerichte medicijnen;
- medicijnen die de hormoonproductie of de effecten van catecholaminen remmen;
- botversterkende medicijnen (bij bot uitzaaiingen);
- of andere systemische behandelingen.
Bij een hormoonproducerende tumor blijft het onder controle houden van de hormoonproductie een belangrijk onderdeel van de behandeling.
De behandeling van gemetastaseerde PPGL ontwikkelt zich voortdurend. Nieuwe medicijnen en combinaties worden onderzocht in klinische studies.
Soms is behandelen niet meteen nodig
Dat kan misschien vreemd klinken.
Maar niet iedere gemetastaseerde PPGL groeit snel.
Als een tumor langzaam groeit en weinig klachten veroorzaakt, kan het soms verstandig zijn om actief te blijven controleren in plaats van direct met een behandeling te beginnen.
Dit wordt ook wel active surveillance of watchful waiting genoemd.
Regelmatige scans en controles laten dan zien of de ziekte verandert.
Een behandeling kan worden gestart wanneer de ziekte duidelijk groeit, klachten veroorzaakt of wanneer daar om een andere reden aanleiding voor is.
Niet direct behandelen betekent niet dat er niets gebeurt. U wordt actief gevolgd en het behandelplan kan worden aangepast zodra dat nodig is.
Wat is het doel van de behandeling?
Het doel van de behandeling verschilt per persoon.
Soms kan worden geprobeerd om alle zichtbare ziekte te verwijderen. Als dat niet mogelijk is, kan de behandeling gericht zijn op:
- het afremmen van de groei;
- het verminderen van de hoeveelheid tumorweefsel;
- het onder controle houden van hormoonproductie;
- het voorkomen of verminderen van klachten;
- en het behouden van een zo goed mogelijke kwaliteit van leven.
Bij langzaam groeiende gemetastaseerde PPGL kan het soms mogelijk zijn om de ziekte gedurende langere tijd onder controle te houden.
Kwaliteit van leven is daarbij een belangrijk onderdeel van de behandeling.
Kan een gemetastaseerde PPGL worden genezen?
Dat hangt af van de situatie, maar meestal niet.
Wanneer alle tumorweefsel en uitzaaiingen volledig kunnen worden verwijderd of behandeld, kan langdurige ziektevrije overleving soms mogelijk zijn.
Wanneer er veel uitzaaiingen zijn of wanneer deze niet allemaal kunnen worden verwijderd, is volledige genezing vaak niet mogelijk.
Dat betekent niet dat er niets meer kan worden gedaan.
Met verschillende behandelingen kan de ziekte soms lange tijd worden afgeremd en kunnen klachten goed worden behandeld.
Controles blijven belangrijk
Ook wanneer de ziekte niet actief wordt behandeld, blijven controles belangrijk.
Tijdens de controles wordt bijvoorbeeld gekeken naar:
- uw klachten;
- bloeddruk;
- hormoonproductie;
- de groei van de tumor;
- de ontwikkeling van uitzaaiingen;
- en de bijwerkingen van een behandeling.
De frequentie van controles hangt af van uw persoonlijke situatie.
Bij een stabiele ziekte kunnen de controles anders zijn dan wanneer de tumor snel groeit of wanneer u een behandeling krijgt.
Leven met een gemetastaseerde PPGL
Een diagnose met uitzaaiingen kan veel veranderen.
Misschien was u na een eerdere behandeling juist bezig uw leven weer op te pakken. Of misschien wist u vanaf het begin dat uw tumor niet volledig verwijderd kon worden.
Een gemetastaseerde PPGL kan onzekerheid met zich meebrengen:
Hoe lang blijft de ziekte stabiel?
Welke behandeling krijg ik?
Wat betekent dit voor mijn werk?
Kan ik nog op vakantie?
Wat betekent dit voor mijn gezin?
Deze vragen zijn normaal.
Het kan helpen om niet alleen naar de medische behandeling te kijken, maar ook naar wat voor u belangrijk is in het dagelijks leven.
Meer informatie hierover vindt u op onze pagina “Leven met…”
Angst en onzekerheid
Wanneer u hoort dat een PPGL is uitgezaaid, kan dat voelen alsof de toekomst ineens onzeker is geworden.
Angst, verdriet, boosheid en onzekerheid zijn normale reacties.
Het kan helpen om uw vragen op te schrijven en deze tijdens een afspraak te bespreken.
U kunt ook vragen om begeleiding van bijvoorbeeld:
- een psycholoog;
- verpleegkundig specialist;
- maatschappelijk werker;
- huisarts;
- of een andere zorgverlener die ervaring heeft met mensen met kanker.
U staat er niet alleen voor.
Familie en erfelijkheid
Een deel van de PPGL’s ontstaat door een erfelijke aanleg.
Bij gemetastaseerde PPGL’s is het daarom belangrijk om te weten of er sprake is van een genetische verandering.
Vooral veranderingen in het SDHB-gen zijn belangrijk, omdat deze geassocieerd zijn met een hoger risico op gemetastaseerde ziekte.
Als bij u een erfelijke aanleg wordt gevonden, kan dat gevolgen hebben voor familieleden.
De klinische genetica kan uitleggen:
- wat de erfelijke aanleg betekent;
- welke familieleden mogelijk risico lopen;
- of familieleden DNA-onderzoek kunnen krijgen;
- en welke controles nodig zijn.
→ Lees meer over erfelijkheid
Wanneer is een expertisecentrum belangrijk?
Als patiëntenvereniging werken wij veel samen met de expertisecentra in ons land. Wij raden bij de diagnose PPGL’s altijd contact te zoeken met een expertisecentrum bij in de buurt. Bij gemetastaseerde PPGL is gespecialiseerde zorg extra belangrijk.
Er zijn vaak meerdere behandelopties en de juiste keuze hangt af van veel verschillende factoren. Een gespecialiseerd team kan bijvoorbeeld gezamenlijk kijken naar:
- chirurgie;
- radionuclidentherapie;
- bestraling;
- medicamenteuze behandeling;
- genetische kenmerken;
- beeldvorming;
- hormoonproductie;
- en kwaliteit van leven.
Omdat PPGL’s zeldzaam zijn, is het belangrijk dat deze keuzes worden gemaakt door een team dat ervaring heeft met deze aandoeningen.
→ Bekijk de expertisecentra
Laatste herziening 10-2026




